Opgeleide vakspecialisten: het fundament voor monumentenzorg
Als opdrachtgever draag je niet alleen verantwoordelijkheid voor het gebouw, maar ook voor de kennis en vaardigheden waarmee het wordt onderhouden. Marcel de Kroon, hoofd Bouwkunde bij Geldersch Landschap & Kasteelen (GLK), werkt dagelijks op het snijvlak van erfgoed, vakmanschap en instandhouding. Al zo’n dertig jaar werkt hij aan de instandhouding van het gebouwde erfgoed van de organisatie: van onderhoud en restauratie tot herbestemming, verduurzaming en verhuur. Met circa 720 gebouwen, van kastelen en landhuizen tot boerderijen en molens, is de opgave omvangrijk en veelzijdig.
Even voorstellen
Zijn liefde voor erfgoed ontstond gaandeweg. Als bouwkundig adviseur bracht Marcel in de jaren negentig het bezit van GLK in kaart. Op dat moment kwam het achterstallige onderhoud naar voren. Wat begon als één dag per week, groeide uit tot vijf dagen per week en uiteindelijk tot een overstap naar GLK. “Daar ontstond de liefde voor erfgoed en die was wederzijds”, zegt Marcel met een lach. Volgens Marcel groeit die liefde naarmate je het verhaal van een gebouw beter begrijpt. Wie waren de bewoners? Waarom staat het gebouw juist daar? En hoe verhoudt het zich tot zijn omgeving? Juist die samenhang maakt erfgoed voor hem interessant.
Marcel de Kroon
Vakspecialisten met kennis van materiaal en monument
Bij GLK werken zeven restauratietimmerlieden, onder wie twee leerlingen. Daarnaast wordt veel specialistisch werk uitbesteed aan onder meer schilders, loodgieters, leidekkers en steenhouwers. Voor Marcel gaat vakmanschap verder dan weten hoe je een materiaal moet bewerken. “Een restauratievakman moet ook begrijpen wat hij aantreft: welke materialen zijn gebruikt, wat hun eigenschappen zijn en hoe en waarom ze vroeger werden toegepast. Die kennis helpt om het monument als geheel te begrijpen en verantwoorde keuzes te maken bij onderhoud en restauratie.” Juist daarom vindt Marcel een goede vakopleiding zo belangrijk. “Ik denk dat het belangrijkste van een goede opleiding is, dat je weet waar je het over hebt.”
Kennisoverdracht in de erfgoedwereld
Voor Marcel is opleiden geen extra onderdeel van het werk, maar een voorwaarde voor de toekomst van het erfgoed. GLK heeft leerlingen in dienst, biedt stageplaatsen en stelt de eigen gebouwen beschikbaar als leeromgeving. Daarnaast zet Marcel zich persoonlijk in voor kennisoverdracht. Zo werkte hij mee aan de ontwikkeling van de NCE-opleiding Erfgoed Schilderen en geeft hij daar af en toe gastlessen. Volgens Marcel gaat het bij erfgoedopleidingen onder meer om materiaalkennis, bouwhistorie en het herkennen van schadebeelden. Die kennis helpt vakmensen om tijdens het werk betere inschattingen te maken: wat treffen ze aan, hoe heeft een gebrek zich ontwikkeld en wat heeft prioriteit? Opleiden betekent niet alleen nieuwe vakmensen afleveren, maar ook zorgen dat de kennis van het vak behouden blijft voor de toekomst. Dat is essentieel voor de erfgoedsector.
Kwaliteit begint bij mensen
GLK kan met een bezit van deze omvang niet alles zelf uitvoeren. Daarom werkt de organisatie samen met gespecialiseerde bedrijven. Bij de selectie is een erkenning voor restauratiewerk een belangrijke eerste indicatie van deskundigheid. “Als een bedrijf gecertificeerd is, dan mag je er op voorhand van uitgaan dat een bedrijf het werk goed kan uitvoeren.” GLK kijkt daarbij onder meer naar erkenningen van Stichting ERM en naar Kwaliteitsregeling Kennis en Kunde. Ook kleinere, gespecialiseerde bedrijven zonder erkenning kunnen in beeld komen. Marcel gaat dan het gesprek aan. Voor GLK zijn kennis, vakmanschap en betrokkenheid belangrijke voorwaarden voor kwalitatief hoogstaand werk. Marcel ziet die betrokkenheid bij veel uitvoerende bedrijven: “De passie, die ik zie bij mijn eigen team, zie ik ook bij de meeste uitvoerende bedrijven. Die liefde voor het vak is kenmerkend voor de erfgoedsector. Het monument staat centraal en daarbij ligt de focus van het werk op kwaliteit, niet op kwantiteit.”
Blik op de toekomst
Tegelijkertijd blijft het tekort aan gespecialiseerde vakmensen een zorg. Marcel ziet het aantal leerlingen op restauratieopleidingen toenemen, maar wijst ook op de vergrijzing in de branche en de grote uitstroom, die de komende jaren wordt verwacht. Juist daarom blijft het volgens hem belangrijk om jonge mensen kennis te laten maken met de verschillende disciplines binnen de restauratie.
Ben jij geïnteresseerd in het werk van restauratiespecialisten of wil je ontdekken welke mogelijkheden er zijn? Bekijk onze cursussen, praktijktrainingen en masterclasses of bekijk de NCE-opleidingen en studiemodules en ontdek verschillende disciplines.