In de spotlight: docent en bouwkundig inspecteur Wilfred Mengerink
Met bijna 25 jaar ervaring bij Monumentenwacht Gelderland en een lange staat van dienst in de erfgoedsector weet Wilfred Mengerink als geen ander wat behoud van erfgoed in de praktijk betekent. Als bouwkundig inspecteur én docent slaat hij de brug tussen schadebeelden in het veld en de theorie in het klaslokaal. Zijn missie? Vakmensen enthousiasmeren voor restauratie, het overdragen van kennis en historisch besef bijbrengen voor het in stand houden van het Nederlandse erfgoed.
Even voorstellen
Wilfred werkt fulltime als bouwkundig inspecteur bij Monumentenwacht Gelderland. Daar inspecteert hij gebouwd erfgoed, signaleert hij schadebeelden en adviseert hij eigenaren over onderhoud en behoud. Naast zijn werk bij de Monumentenwacht is Wilfred al jaren verbonden aan het Nationaal Restauratie Centrum (NRC) en het Nationaal Centrum Erfgoedopleidingen (NCE). Wat begon met een enkele les per jaar groeide uit tot een structurele samenwerking, waarbij hij gemiddeld één dag per week voor de klas staat. Hij verzorgt uiteenlopende NRC-cursussen van een masterclass Restauratiemetselwerk tot een cursus Onderhoudsschilderwerk, en bij het NCE vervult hij lessen van maar liefst vier opleidingen. Zijn favoriet? De NRC-masterclass Restauratiemetselwerk bij Steenfabriek Zilverschoon. “Dan zie je hoe een baksteen met de hand wordt gemaakt.” Ook de BUR-cursussen spreken hem aan vanwege de mix in de groep: ambtenaren, architecten en uitvoerende vakmensen, die elkaar aanvullen.
Wilfred bij de schuilkapel van Huis ter Horst. Foto: Kees Jansen
Hart voor erfgoed
Wilfreds liefde voor erfgoed begon al vroeg. Op de lagere technische school werkte hij mee aan de restauratie van een oude veldschuur in de Achterhoek. “Dat vond ik zó mooi om te doen. Toen wist ik: dit wil ik.” Een folder van het toenmalige leerlingwezen met een restauratieopleiding gaf het laatste zetje. Stap voor stap groeide hij door van nieuwbouwtimmerman naar restauratiespecialist. “In het begin dacht ik ook: kapot is kapot, dus vervangen. Balk eruit, nieuwe balk erin. Klaar. Maar gaandeweg leer je kijken. Zie je dat zo’n balk historische waarde heeft. Dat behouden vaak veel mooier is dan vernieuwen.” Die ontwikkeling, van doen naar doorgronden, ziet hij ook bij zijn studenten. “In het begin vragen ze: waarom moeten we dit zo doen? Waarom al die uitvoeringsrichtlijnen? Terwijl ze aan het eind zeggen: gelukkig hebben we die balk kunnen behouden.”
Wilfred bij Kasteel de Haar in Haarzuilen.
Unieke constructie
De samenwerking tussen Monumentenwacht Gelderland en het NRC en NCE is bijzonder te noemen. “Het past helemaal bij het gedachtegoed van de Monumentenwacht”, legt hij uit. “Wij zien in de praktijk veel schade. Soms door ouderdom of verzakking, maar soms ook door ondeskundig werk. Die praktijkkennis willen we terugbrengen naar de cursisten en studenten, zodat zij leren hoe het wél moet.” Het is een waardevolle wisselwerking. De schadebeelden die Wilfred overdag tegenkomt, zoals roestend ijzer in metselwerk, verkeerd toegepaste beglazing of ondoordachte ingrepen, vormen later concrete lesvoorbeelden. Zijn netwerk in de regio versterkt dat nog eens. Even de VVV bellen om een toren in Amersfoort te bezoeken, toegang te regelen tot een kapconstructie in Nijkerk of met studenten schadebeelden bekijken in de kapel van het klooster in Amersfoort.
Doceren en kennis overdragen
Lesgeven bleek een vak apart. “Je kunt veel weten, maar dat betekent niet automatisch dat je het goed kunt overbrengen.” De didactische training, die jaarlijks wordt georganiseerd voor NRC- en NCE-docenten, speelde daarin een cruciale rol. Tijdens de training krijgen docenten praktische handvatten om hun lessen naar een hoger niveau te tillen. “Ik heb momenten gehad dat ik dacht: dit is de laatste keer. Een rumoerige klas, geen aandacht. Maar dan leer je dat je het bespreekbaar moet maken. Zeggen: jongens, zo werkt het niet. Hoe gaan we dit samen beter doen?” Die openheid typeert hem. In zijn lessen schuwt hij het niet om eigen fouten te delen. “We maken allemaal fouten. Laten we daarvan leren in plaats van doen alsof we alles perfect doen.” Studenten waarderen die houding. Het creëert een veilige leeromgeving waarin ruimte is voor vragen, twijfel en discussie.
Een voorbeeld van inspectiewerk van de Monumentenwacht. Wat je ziet is de onderzijde van een oude deur, welke in het verleden al eens is hersteld.
De kracht van specialisten uit het werkveld
Wilfreds expertise ligt vooral bij schadebeelden en metselwerk. Een discipline die hij ooit slechts “een beetje” deed, omdat zijn focus lag bij timmeren. Zijn loopbaan laat zien hoe waardevol praktijkervaring is in het onderwijs. Hij kent het werk van binnenuit: de bouwplaats, de kneepjes van het vak, de fouten, de oplossingen. Daarnaast ziet hij hoe belangrijk kennisoverdracht is in een sector waar veel expertise dreigt te verdwijnen. “We hoeven niet telkens het wiel opnieuw uit te vinden. Er is zóveel kennis over hoe het goed moet. Die moeten we doorgeven inclusief de lessen uit wat níet goed ging.”
Wilfred levert al jaren een onmisbare bijdrage aan het in stand houden van het Nederlandse erfgoed en het overdragen van kennis. Wil jij leren van de kennis en ervaring die Wilfred heeft opgedaan? Schrijf je in voor de onderstaande cursussen of opleidingen:
NRC-masterclass Restauratiemetselwerk
NRC-cursus Begeleiding Uitvoering Restauraties 1
NRC-workshop Schadebeelden bij monumenten 1: vocht en zout
NRC-workshop Schadebeelden bij monumenten 2: natuursteen en ijzerwerk
NRC-cursus onderhoudsschilderwerk
NRC-cursus Beschermen en ontmantelen van monumenten
NRC-cursus Monumenten inspecteren
NCE-opleiding Professional Restauratie
NCE-opleiding Restauratie Voegen
NCE-opleiding Inspecteur Gebouwd Erfgoed
NCE-opleiding Specialist Restauratie Timmeren/Metselen